PORADY EKSPERTÓW EURALIS

Nawożenie podstawowe rzepaku ozimego - fosfor i potas

Rozpoczynając nawożenie podstawowe rzepaku ozimego – fosfor i potas, należy pamiętać, iż rzepak ozimy należy do roślin o bardzo dużych potrzebach pokarmowych. Na przykład przy plonie nasion na poziomie 4,5 t/ha pobiera średnio 110-135 kg P2O5 i 315-360 kg K2O. Dlatego też w praktyce aby pokrycie tak wysokiego zapotrzebowania roślin na te składniki trzeba dokładnie zaplanować i to nie tylko w uprawie rzepaku ale w całym zmianowaniu. Jest to związane z tym, że rzepak, reaguje przede wszystkim na poziom zasobności gleby, a nie tylko na bieżące nawożenie fosforem i potasem.

 

Przygotowanie stanowiska do siewu rzepaku ozimego.

Należy przyjąć, że zasobność gleby w fosfor przed siewem rzepaku powinna być na poziomie co najmniej górnego zakresu zasobności średniej, tj. 14-15 mg P2O5/100 g gleby, a najlepiej aby była wysoka (około 18 mg P2O5/100 g gleby).  Jednocześnie system nawożenia potasem powinien być tak opracowany, aby po zbiorze przedplonu doprowadzić zasobność gleby w przyswajalny składnik do co najmniej górnego zakresu poziomu średniego. Gleba lekka winna natomiast charakteryzować się zakresem zasobności w potas na poziomie klasy wysokiej (tab.1). 

 

Tabela 1. Klasy zasobności przyswajalnego fosforu i potasu w glebie, mg/100g gleby

Klasa zasobności

P2O5

K2O

Kategoria agronomiczna gleb

b. lekkie

lekkie

średnie

Ciężkie

b. niska

niska

średnia

wysoka

b. wysoka

<5,0

5,1-10

10,1-15

15,1-20

>20

<2,5

2,5-7,5

7,6-12,5

12,6-17,5

>17,6

<5,0

5,1-10

10,1-15

15,1-20

>20,1

<7,5

7,6-12,5

12,6-20

20,1-25

>25,1

<10

10,1-15

15,1-25

25,1-30

>30,1

źródło: SCHR

Tak przygotowane stanowisko, może znacząco ograniczyć nawożenie mineralne tymi składnikami w stosunku do potrzeb, gdyż znaczna część zapotrzebowania roślin na te składniki zostanie pokryta z zasobów glebowych. Będzie ona tym większa im wyższa będzie zasobność gleby w przyswajalne składniki pokarmowe, a także będą lepsze warunki ich pobierania z gleby, tj. wysoką efektywność nawożenia uzyskuje się na glebach o uregulowanym odczynie, odpowiedniej strukturze i zasobnych w materię organiczną. 

 

Nawożenie mineralne – fosfor i potas.

W takim wypadku, przy założeniu powyższej zasobności, w celu uzyskania plonu na poziomie 4-5 ton nasion z hektara, wskazane jest nawożenie w granicach 140-180 kg K2O/ha i  80-110 kg P2O5/ha. Na glebach o niskiej zasobności nawożenie mineralne należy zwiększyć o około 25-50% w stosunku do potrzeb (część składnika wprowadzona w nawozie przeznaczona jest na podniesienie zasobności gleby). Warto przy tym mieć rozpoznaną zasobność gleby na polu, na którym zamierzamy uprawiać rzepak już przed siewem przedplonu, aby jeśli zaistniej taka potrzeba, móc przynajmniej częściowo zwiększyć jego nawożenie.  Należy mieć na uwadze fakt, że rzepak budując bardzo głęboki system korzeniowy pobiera znaczne ilości składników pokarmowych z podglebia (efektywne pobieranie składników pokarmowych może sięgać nawet do 1,5 m). Dlatego też większe nawożenie przedplonu ma na celu przede wszystkim wzbogacenie głębszych warstw gleby. Oczywiście nawożenie bieżące  na glebach wyczerpanych również musi być odpowiednio większe.

 

Resztki pożniwne i nawozy naturalne.

Przy ustalaniu wysokości nawożenia mineralnego rzepaku fosforem i potasem poza ustaleniem zapotrzebowania i uwzględnieniem zasobności gleby w przyswajalne składniki pokarmowe trzeba również wziąć pod uwagę dopływ składników z przyorywanych resztek pożniwnych lub stosowanych nawozów naturalnych takich jak: obornik, gnojówka, gnojowica. W tym celu należy systematycznie prowadzić bilans obu składników w zmianowaniu, korygując przed każdym kolejnym sezonem wegetacyjnym dane o plonach i ilości składników wprowadzonych do gleby w resztkach pożniwnych czy zastosowanych nawozach naturalnych. Warto wiedzieć, że przykładowo decydując się na przyoranie słomy do gleby wraca większość pobranego przez rośliny potasu, gdyż składnik ten gromadzony jest przede wszystkim w organach wegetatywnych roślin, inaczej wygląda sytuacja z fosforem, który głównie gromadzi się w ziarnie i nasionach, a co za tym idzie w większości wywożony jest z pola (tab.2).

 

Tabela 2. Przykładowy bilans nawozowy fosforu i potasu w zmianowaniu

Elementy bilansu

Składniki pokarmowe

Fosfor, P2O5

Potas, K2O

Potrzeby

Dopływ

Potrzeby

Dopływ

Potrzeby pokarmowe, suma

348

62

865

597

Buraki cukrowe, 55 t/ha

korzenie

liście

 

44

40

 

-

24

 

100

200

 

-

180

Jęczmień jary, 5 t/ha

Ziarno

słoma

 

45

10

 

-

5

 

25

110

 

-

99

Rzepak ozimy, 4 t/ha

Nasiona

Słoma

 

88

42

 

-

21

 

40

235

 

-

210

Pszenica ozima, 7 t/ha

Ziarno

Słoma

 

55

24

 

-

12

 

35

120

 

-

108

Saldo bilansowe

-286

-268

Potrzeby nawozowe

381*

298*

* przyjęto odpowiednio 75 i 90% wykorzystanie fosforu i potasu w zmianowaniu z zastosowanych nawozów mineralnych (Grzebisz 2009 - modyfikacja)

Ilość składników pokarmowych uwalnianych z nawozów organicznych i naturalnych (słoma, obornik, gnojowica) można rozpatrywać zarówno w członie zmianowania (np. jęczmień jary - rzepak), jak również w całym zmianowaniu. Rozpatrując składniki w członie zmianowania trzeba wziąć pod uwagę fakt, że w pierwszym roku po wprowadzeniu nawozów dostępna dla roślin jest tylko ich część, gdyż nawozy organiczne, jak i te naturalne rozkładają się w glebie przez kilka lat. Przyjmuje się, że w pierwszym roku uwalnia się do gleby około 15-30% fosforu i 50-70% potasu. Podczas, gdy w całym zmianowaniu wartości te rosną do 40-60% w przypadku fosforu i nawet 80-90% w przypadku potasu. Warto pamiętać, że decydując się na przyoranie słomy trzeba zapewnić odpowiednie warunki jej mineralizacji, tzn. dobrze ją rozdrobnić i wymieszać z glebą (im gleba cięższa tym płyciej, aby była dostateczna dostępność tlenu), przede wszystkim jednak zastosować azot do jej mineralizacji – dotyczy to słomy zbóż. 

 

Nawożenie potasem – dawki dzielone.

Nawożenie, szczególnie potasem rzepaku ozimego można podzielić na dwie części, tj. około 1/2-3/4 zastosować jesienią przedsiewnie, a około 1/2-1/4 wczesną wiosną przed ruszeniem wegetacji lub na terenach na których w okresie wiosennym zwykle występuje niedobór wody jeszcze jesienią przed spoczynkiem zimowym. Na uwagę zasługuje fakt, że nawóz aby mógł zadziałać musi się rozpuścić i przemieścić w głąb gleby a do tego potrzebne są opady.


Nawożenie fosforem.

Nawożenie fosforem na wiosnę, jeśli się na takie decydujemy, powinno mieć charakter wybitnie startowy (przyspiesza regenerację uszkodzeń i początkowy wzrost roślin), ponieważ składnik ten generalnie bardzo słabo się przemieszcza w głąb profilu glebowego, a to sprawia że przy braku wymieszania z glebą może być pobierany tylko z wierzchniej warstwy. Dlatego stosowanie wysokich dawek nawozów fosforowych na wiosnę jest w zdecydowanej większości nawożeniem rośliny następczej, która będzie uprawiana po rzepaku.


Wybór nawozu.

Przy wyborze nawozów fosforowych i potasowych do nawożenia rzepaku warto zwrócić uwagę na fakt, iż  rzepak nie ma preferencji co do form chemicznych tych składników zawartych w nawozach. Ważne, aby nawozy te po zastosowaniu w miarę szybko rozpuściły się w glebie, gdyż rośliny pobierają składniki pokarmowe z roztworu glebowego, a więc po uprzednim ich rozpuszczeniu w „wodzie glebowej”. Problemy z rozpuszczalnością dotyczą przede wszystkim nawozów fosforowych lub wieloskładnikowych z zawartością fosforu. Na rynku znajduje się sporo nawozów, które zawierają przynajmniej część tego składnika (czasem nawet większość) w formach bardzo słabo rozpuszczalnych w wodzie. Dlatego uwalnianie fosforu do gleby z tego rodzaju nawozów przebiega w długim okresie czasu. W sytuacji niskich zasobności gleby w przyswajalny fosfor nawożenie rzepaku tym pierwiastkiem powinno opierać się na nawozach łatwo rozpuszczalnych. Dokonując wyboru nawozu warto również zwrócić uwagę na zawartość składników drugoplanowych, przykładowo magnezu czy siarki, gdyż nawet niewielka ich zawartość pozwala na pokrycie jesiennych potrzeb rzepaku, które względem tych składników nie są duże.

 

Fot.1. Prawidłowe odżywienie rzepaku fosforem i potasem w okresie jesiennym jest warunkiem dobrego przezimowania roślin

 

Fot.2. Zarówno fosfor, jak i potas między innymi korzystnie wpływają na rozwój systemu korzeniowego